فهرست و بیوگرافی دانشمندان ایرانی پیش از دوران معاصر

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
گراور بیژن کوهی
چون شرف‌الدوله وارد بغداد گردید و برادرش صمصام‌الدوله را از عراق بیرون کرده خود برآن مستولی شد. در سال ۳۷۸ فرمان داد به آنکه ستاره‌گروه‌های هفتگانه را رصد کنند، به حسب مسیرات ایشان و به حسب انتقالات ایشان در بروج، بر همان مثال که مأمون در ایام خود فرموده بود. ابوسهل ویجن بن رستم بود به هندسه وهیات معرفتی به کمال داشت و در آن دو فن، کار به نهایت رسانیده بود. لاجرم خانه‌ای در دارالمملکة، در آخر بستانی نزدیک دروازه حطابین، بنا نهاد و کمال اهتمام و اعتنا به استحکام اساس و قواعد آن رعایت کرد، تا مبادا بنیان حرکتی کند یا دیوارها نشستی بنمایند؛ و آلتها که خود استخراج نموده بود نصب کرد. به دنبال دستور شرف الدوله وی رصدخانه‌ای در باغ قصر ساخت و وسایلی که خود طراحی کرده بود را در آن مستقر کرد و اولین رصد را در سال ۳۸۹ هجری به همراه چند تن از دانشمندان انجام داد. مهم‌ترین کار این گروه، رصد دقیق ورود خورشید به برج سرطان و ورود آن به برج میزان بعد از سه ماه بود.
 
  • Like
Reactions: Diba

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
پرگار تام
ابوسهل کوهی نخستین ابداع‌کننده نظریهٔ پرگار تام بوده‌است. این پرگار برای رسم تمام مقاطع مخروطی طراحی شده بوده‌است.

مجسمه ۷ قطر
«ریچارد سرا» مجسمه‌ساز مطرح آمریکایی در حالی اولین شاهکار خود را در خاورمیانه نصب کرد که گفت در ساخت این اثر از اندیشه‌های ریاضیدان و ستاره‌شناس ایرانی ابوسهل کوهی الهام گرفته‌است.
 
  • Like
Reactions: Diba

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
ابواسحاق بن عبداللّه کوبنانی یزدی ریاضی‌دان، ستاره‌شناس و ادیب ایرانی قرن ۹ قمری بوده‌است. نام وی در یکی از آثارش به شکل ابواسحاق شیخ‌زاده ابن الخادم البرهانی الکوبنانی آمده‌است. وی در کوهبنان در استان کرمان امروزی زاده شد. وی در مدرسه این به نام سعدیه به یادگیری علوم مشغول شد و همان‌جا نیز به تدریس پرداخت. وی مدتی را نیز در ساری ساکن بوده‌است.
 
  • Like
Reactions: Diba

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
آثار
از وی آثاری برجای مانده اما هیچ‌کدام تاکنون به چاپ نرسیده‌اند: ۱. حاشیه شرح الملخص: این رساله حاشیه‌ای است بر شرحی که قاضی‌زادهٔ رومی بر ملخص چغمینی ستاره‌شناس ایرانی که در ۸۵۸ق به زبان عربی نوشته شده‌است.
۲. حل مسئله الاقبال و الادبار: رساله‌ای است به زبان عربی در ستاره‌شناسی که تألیف آن در ربیع‌الاول ۸۴۶ در شهر ساری به پایان رسید. ابواسحاق این رساله را به هنگام حکومت سیدمحمد ساری از سادات مرعشی و حاکم ساری، برای فرزند وی معین‌الدین عبدالکریم تألیف کرد.
۳. رسالهٔ تألیفیه: رساله‌ای است به زبان فارسی در شرح مسألهٔ ریاضی «تناسب تألیفی» که پیش از او در کتاب حلل مطرز شرف‌الدین علی یزدی مطرح شده بود.
۴. رسالهٔ تضعیفیه: رساله‌ای است به زبان فارسی دربارهٔ حل مسألهٔ معروف خانه‌های شطرنج که به محاسبهٔ مجموع ۶۴ جملهٔ اول یک تصاعد هندسی با قدر نسبت ۲ و جملهٔ اول ۱ منتهی می‌شود، یعنی: ۲۶۳... +۴+۲+۱=۲۶۳+...۲۲+۲۱+۲۰
 
  • Like
Reactions: Diba

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
۵. شرح زیج ایلخانی: رساله‌ای است به زبان فارسی که در آن ابواسحاق فصل چهارم از مقالهٔ دوم زیج ایلخانی خواجه نصیرالدین طوسی را شرح می‌دهد.
۶. شرح سی فصل طوسی، رساله‌ای عربی است که در ربیع‌الاول ۸۶۸ به پایان رسید.
۷. شرح شمسیه الحساب. این اثر شرحی بر کتاب شمسیه الحساب نظام نیشابوری است که در ۲۰ جمادی‌الاول ۸۶۸ به پایان رسید.
۸. منشآت: این کتاب شامل ۴۵ نامه و ۱۲ دیباچه (که برخی از آنها را برادرش نجم‌الدین محمود نوشته) و دو خطبه است که توسط حسین بن معین میبدی، مؤلف جام گیتی‌نما، گردآوری شده و در جمادی‌الآخر ۹۰۰ در یزد به خط شخصی به نام ابوسعید نوشته شده‌است.
۹: هیئت. این رساله در ۸۸۶ق به دستور حسام‌الدوله امیر ابراهیم روزافزون به فارسی نوشته شده‌است و مشتمل بر ۳ بخش و یک خاتمه است.
 
  • Like
Reactions: Diba

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
ابوزین کَحال پزشک ایرانی سده ۱۵ میلادی و سده ۹ قمری بود. دانش زیادی از زندگی وی در دسترس نیست. وی معاصر شاهرخ تیموری بوده و در دوران حکومت وی به هرات سفر کرده و در آن جا کتابی با نام شرایط جراحی نگاشته و آن را به تیمور پیشکش کرده. از واژهٔ کحال پیداست که وی در چشم‌پزشکی نیز مهرت داشته اگرچه وی در کتابش به آیت موضوع نپرداخته این کتاب ۱۰ مقاله دارد و هر مقاله چند شرط دارد. متن این کتاب روان و برای مبتدیان قابل فهم است. نخستین مقاله دربارهٔ تشریح است سپس به بررسی فصد و انواع ادویه جات پرداخته و بیماری‌هایی که با جراحی قابل درمان اند را به همراه علل و نشانه‌های بیماری‌ها شرح داده. مقالهٔ هفتم را به نبض و مقالهٔ دهم را به حیوانات گزنده پرداخته. وی مدعی کشف درمان جدیدی برای پیسی شده و روشی برای خارج کردن هزارپا از گوش با استفاده از مادهٔ حاوی فلفل ابداع کرده. یک نسخهٔ کامل از شرایط جراحی در کتاب‌خانهٔ گوهر شاد مشهد و ۳ نسخهٔ ناقص یکی در کتابخانهٔ دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه تهران، دومی در دانشگاه لاهور پنجاب و سومی در دانشگاه لس‌آنجلس کالیفرنیا وجود دارد. ابوزین کتاب‌هایی با نام‌های رسالهٔ نوریه و مصباح العیان در بارهٔ چشم پزشکی نگاشته که امروزه اثری از آن‌ها در دسترس نیست.
 
  • Like
Reactions: Diba

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
ابوعبدالله محمد بن عیسی ماهانی (زاده حدود ۲۱۰ / ۸۲۰ - درگذشته حدود ۲۷۵ / ۸۸۴ (میلادی))، ریاضیدان، مهندس، منجم و نویسنده ایرانی[۱] و مسلمان[۲][۳] قرن سوم هجری قمری (برابر با قرن نهم میلادی) در ماهانِ کرمان دیده به جهان گشود.

ابوعبدالله محمد بن عیسی ماهانی
متولد
حدود ۲۱۰ (قمری)
ماهانِ، کرمان
مرگ
حدود ۲۷۵ (قمری)
ملیت
ایرانی
رشته فعالیت
ریاضیدان، مهندس، منجم و نویسنده
تاریخ تولد و وفاتش به‌طور دقیق معلوم نیست ولی با مراجعه مدارک موجود می‌توان حدس زد که وی در حدود سال ۲۱۰ هجری قمری به دنیا آمده و در حدود ۲۷۵ هجری قمری درگذشته‌است. او ریاضی‌دانی بزرگ و مهندسی عالی قدر و منجمی زبر دست و نویسنده‌ای توانا بود و در بغداد می‌زیست.
 
  • Like
Reactions: Diba

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
ریاضی و هندسه
تخصص اصلی وی در هندسه و ریاضیات محض بود و آثار متعددی در این رشته‌ها دارد که مهم‌ترین آن‌ها تفسیر المقاله العاشره من کتاب اقلیدس است که هم‌اکنون در کتابخانه ملی فرانسه نگهداری می‌شود. معادله درجه سوم را به وی نسبت می‌دهند که در بین دانشمندان اسلامی به معادله ماهانی موسوم است. (معادله ماهانی: {\displaystyle x^{3}+c^{2}b=cx^{2}} {\displaystyle x^{3}+c^{2}b=cx^{2}})

ماهانی بخش عمده‌ای از زندگی خود را صرف ساختن واژه‌ها و اصطلاحات فنی کرد و قسمت‌های مهمی از اصول اقلیدس را تفسیر و تشریح کرد.
 
  • Like
Reactions: Diba

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
نجوم
ابن یونس در زیج کبیر حاکمی از رصدهای زیر که ماهانی از سال ۲۳۰ تا سال ۲۵۲ انجام داده نام بـرده و آن‌ها را مورد استفاده قرار داده‌است.

رصد خسوف سال ۲۳۹ هجری قمری
رصد خسوف سال ۲۴۰ هجری قمری
رصد خسوف سال ۲۵۲ هجری قمری
رصد کسوف سال ۲۵۲ هجری قمری
رصد قران زهره و زحل سال ۲۴۴ هجری قمری
رصد قران زهره و عطارد سال ۲۴۴ هجری قمری
رصد قران زهره و مریخ در سال ۲۵۰ هجری قمری
او همچنین آثار متعددی در نجوم دارد. مهم‌ترین اثر او با مقاله فی معرفه السمت لای ساعه اردت و فی ای موضع اردت است که هم‌اکنون در استانبول موجود است.
 
  • Like
Reactions: Diba

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
آثار
مسئله فی المشکل من النسبه یا کتاب النسبه یا فی النسبه
مقاله فی معرفه السمت لای ساعه اردت و فی ای موضع اردت: در استانبول موجود است.
تفسیر المقاله العاشره من کتاب اقلیدس: در کتابخانه ملی فرانسه موجود است.
شرح مقاله پنجم کتاب اصول اقلیدس (در الفهرست ابن ندیم و کشف الظنون)
شرح مقاله دوم کتاب کره و استوانه ارشمیدس (خیام در جبر المقابله)
فی ست و عشرین شکلا من المقاله الاولی من اقلیدس آلتیی لما یحتاج فی شیی منها الی الخلف
اصلاح کتاب مانالاوس فی الاشکال الکریه
زیج (محمد بن ابوبکر فارسی در زیج ممتحن مظفری که نسخه آن در کمبریج موجود است)
عروض کواکب
کتاب در بیان بیست و شش شکل از کتاب اقلیدس (که محتاج به برهان خلف نیستند)
 
  • Like
Reactions: Diba