فهرست و بیوگرافی دانشمندان ایرانی پیش از دوران معاصر

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
نجم‌الدین ابوحفص عمربن محمد بن احمد نسفی معروف به مفتی الثقلین در ۱۰۶۷–۱۰۶۸ میلادی در نسف (نخشب در جنوب سمرقند و نرسیده به رود جیحون)، زاده شد. در ۱۱۴۲–۱۱۴۳، درگذشت. از بزرگ‌ترین فقهای حنفی عصر خویش بود.

عمر نسفی
عنوان
عمر نسفی
متولد
۱۰۶۷
نخشب، ایران
درگذشته
۱۱۴۲
سمرقند، ایران
منطقه
فرارود و سمرقند
لقب
سنی
فقه
حنفی
عقیده
ماتریدی
علاقه اصلی
فقه، تفسیر قرآن، حدیث، الهیات (علم کلام), تاریخ
تأثیرگیرندگان
ابوحنیفه نعمان بن ثابت، ابو منصور ماتریدی
متأثر از
تفتازانی، Burhan al-Din al-Marghinani
 

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
احمد بن شعیب نسائی نام کامل وی ( حافظ ابی عبدالرحمن احمد بن شعیب بن علی بن بحر الخراسانی النسائی ) (۲۳۵ _ ۸۳۰ هجری) معروف به امام نسائی، نویسندهٔ کتاب سنن نسائی است که یکی از صحاح سته است. وی تولد شهر نسا در نزدیکی مرو در خراسان بوده‌است. او در طلب حدیث به عراق و حجاز و شام و مصر مسافرت نمود و مدت زیادی را در مصر بسر برد و در نهایت در دمشق سکنی گزید. تألیف او موسوم به سنن است که در جزئیات شرایع واحکام اطلاعات مفیدی بدست آورده‌است. وی در سال ۳۰۳ هجری قمری در گذشت.
 

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
ضدیت با امویان
امام ذهبی در سیر اعلام و النبلا از او نقل می‌کند که فرمودند: «موقعی که به دمشق رفتم به علت تبلیغات سوء امویان، مردم از امام علی کرم الله وجهه به بدی یاد می‌کردند و از او روی گردان بودند، تصمیم گرفتم کتاب «خصائص امام علی علیهم السلام» را تصنیف کنم امید داشتم خداوند آنان را هدایت کند».

مشرب رجالی
ایشان در علم رجال از مشددین بود و بسیاری از راویان از جمله ابو حنیفه را تضعیف کرده‌است.
 

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
شهاب‌الدین زیدری نسوی یا شهاب الدین نورالدین محمد زیدری نسوی (مرگ ۶۴۷ ه‍. ق) شاعر، نویسنده و مورخ قرن هفتم هجری در شیروان است. تحصیلات وی در خراسان انجام گرفت. او منشی سلطان جلال‌الدین خوارزمشاه آخرین شاه خوارزمشاهیان بود و در آغاز کار در خدمت امرای محلی نسا (در خراسان) بسر می‌برد و سپس به اردوگاه سلطان جلال‌الدین خوارزمشاه در عراق و آذربایجان پیوست. وی از سال ۶۲۲ق صاحب دیوان انشاء سلطان جلال‌الدین شد و تا سال ۶۲۸ ق در این سمت باقی بود. نسوی مدتی در بلاد آسیای صغیر و آذربایجان سرگردان بود. تا عاقبت در میافارقین نزدیک مَلِک مسعود از سلاطین کرد ایوبی رفت. وی در حدود ۶۴۷ق در حلب در گذشت.

زمان نگارش کتاب
شهاب‌الدین محمد نسوی، در سال ۶۲۱ق از جانب والی نسا (در خراسان)، به دربار سلطان جلال‌الدین فرستاده شد و تا سال ۶۲۸ق که سال مرگ جلال‌الدین است در خدمت او بود. او در سال ۶۲۹ق در میافارقین اقامت کرد و نفثه‌المصدور را در حدود سال ۶۳۲ق، در آنجا نوشت.
 

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
دیگر کتاب وی
کتاب دیگر این نویسنده، سیرت جلال‌الدین است که در سال ۶۳۹ق به زبان عربی نوشته شده‌است. وی بیشتر عمر را در خود را در زمان حملهٔ مغول بسر بـرده و شاهد بسیاری از جنایات و وقایع آن عصر بوده‌است.
 

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
با نعیم اصفهانی اشتباه نشود.
ابونُعَیْم اصفهانی محدث و رجالی قرن چهارم و پنجم هجری است. از مهم‌ترین تالیفات وی چهل حدیث الاربعون حدیثاً فی امر المهدی است که قدیمی‌ترین چهل حدیث شیعیان پیرامون امام دوازدهم است.
 

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
پاول پارسی یا پلوس پارسی یا پلوس ایرانی فیلسوف و منطق‌دان ایران باستان و استاد فلسفه خسرو انوشیروان ساسانی بود.

پاول پارسی

فیلسوف و منطق‌دان و استاد فلسفه خسرو انوشیروان ساسانی
شناسنامه
نام کامل
پاول پارسی
دوره
ایران باستان
علایق اصلی
منطق
فلسفه
ملیت
ایرانی
زادروز
سده‌ی ششم
زادگاه
ریواردشیر (ریشهر)
،
ایران‌شهر (ساسانیان)
دین
مزدیسنی
 

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
پاول که در دربار شاه ایران، خسرو انوشیروان، بالید بر پایهٔ انجامِ گزارشِ سریانی منطقش از ریواردشیر (ریشهر) پارس بود و زین‌رو، وی را پارسی گفته‌اند.

سه گفتار در منطق ارسطو از پاول پارسی برجای مانده‌اند که سرراست از بُن پهلوی‌شان به ما نرسیده‌اند. دوتای آن‌ها به سریانی و آن دیگری نیز به عربی (در ترتیب‌السعادات مشکویه رازی) برجای مانده‌اند.

چاپ نوشته‌های پاول پارسی

گفتارهای پاول پارسی را بزرگمهر لقمان برای نخستین‌بار در سال ۱۳۹۵ با نام گویایی ارستو به پارسی ناب گردانده و چاپ کرده‌است.
 

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
گویایی ارستو دربردارندهٔ این سه گفتار از پاول پارسی است که به شاه خسرو انوشیروان ساسانی پیشکش شده:

گفتار اندر گویایی ارستو
روشنایی‌نامه‌ای بر اندر پیرامونِ گزارش (Περὶ Ἑρμηνείας) ارستو
پیش‌درآمدی بر فرزانگی ارستو
بخش آغازین گفتار پاول پارسی
ویرایش
«درود بر خسروِ پیروزبخت، شاهِ شاهان، بهترینِ مردان، پاول، پیشکارتان!

فرزانگی[=فلسفه، حکمة]، که دانشِ راستینِ همه[ی چیزها] بُوَد، اندر شماست؛ و از این فرزانگی که اندر شماست برایتان پیشکشها فرستم. این مایهٔ شگفتی نَبُوَد که از بوستان فرمانروایی‌تان پیشکشهایی برای شما فرازبَرَند، [ازیراکه] از ایزدآفریده‌ها یزِشهایی[=قربانیهایی] برای ایزد فرازمی‌آورند. پیشکشی که من می‌فرستم از سخن است، زیرا فرزانگی، که بهتر از همهٔ پیشکشهای دگر بُوَد، به میانجیِ سخن رُخ می‌نماید. همانا، چنین است آنچه فرزانگی دربارهٔ فرزانگی گوید: «میوه‌هایم بهتر از زرِ ناب و بار و برم بهتر از سیمِ شاهوارند». اینک، تندرستی و زورمندی و توانایی و خدیوی و پادشاهی و شهریاری و آشتی و داوریها و آیینها و سخن گفتنِ گزیده، همه[گونه] کنشهای نیک.
 

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
دیگر اینکه، جهان با خرد ساخته و راهبری می‌شود، همچون چشمِ جان که هرچند کور بُوَد، اَی[=یعنی] از تواناییِ دیدنِ همه‌چیز بی‌بهره باشد، تنها از راهِ این [خردْ] روشن و روشن‌بین می‌شود و بدین‌گونه از هزاران هزار چشمِ تن بهتر است. چه تنها با این چشم [جان] بُوَد که مردمْ راستی را اندر همه‌چیز بیند، از برایِ خویشاوندی‌اش با راستی اندر همه‌چیز. چنین چون چشمِ تن ز بهرِ هم‌سرشتی‌اش با روشنایی بیرون می‌بیند، چشم جان نیز از برایِ خویشی‌اش با فروغِ مینوی، که در هر چیز بُوَد، پرتوی را که در همه[ی چیزهای جهان] هست می‌بیند.

همان‌گونه که هیچ یا اندک بیند آنکو چشمهای تنش در برابرِ روشنایی سُهیدنی[=محسوس] کم‌سو شده‌اند، همین‌سان نیز هیچ یا اندک بیند آنکو چشمان جانش از فروغِ مینوی نیاموخته‌اند. زین‌رو، نیک گفت آن فرزانه که «دانا چشمانی در سرش دارد، لیک نادان در تاریکی گام برمی‌دارد»