فهرست و بیوگرافی دانشمندان ایرانی پیش از دوران معاصر

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
خوان‌الاخوان - کتابیست به نثر در اخلاق و حکمت و موعضه.
زادالمسافرین - کتابی است در بیان حکمت الهی به نثر روان.
گشایش و رهایش - رساله‌ای است به نثر روان فارسی، شامل سی پرسش و پاسخ آنها.
وجه دین - رساله ایست به نثر در مسائل کلامی و باطن و عبادات و احکام شریعت.
بستان‌العقول و دلیل المتحرین که از آن‌ها اثری در دست نیست.
سفرنامه - این کتاب مشتمل بر بخشی از مشاهدات سفر هفت ساله ایشان بوده و یکی از منابع مهم جغرافیای تاریخی به حساب می‌آید.

سفرنامهٔ ناصرخسرو
سعادت‌نامه - رساله ایست منظوم شامل سیصد بیت.
روشنایی‌نامه - این رساله نیز به نظم فارسی است.
 

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
غیر از کتاب‌ها و رساله‌های فوق کتاب‌ها و رساله‌های دیگری نیز به حکیم ناصرخصرو ونسبت داده شده‌اند که بعضی افراد در تعلق آن‌ها تردید کرده‌اند. نام این کتاب‌ها و رسالات عبارت است از: اکسیر اعظم، در منطق و فلسفه و قانون اعظم؛ در علوم عجیبه - المستوفی؛ در فقه - دستور اعظم - تفسیر قرآن - رساله در علم یونان - کتابی در سحریات - کنزالحقایق - رساله‌ای موسوم به سرگذشت یا سفرنامه شرق و رساله‌ای موسوم به سرالاسرار. مهمترین و معروف‌ترین اثر ناصر خسرو سفرنامه ناصر خسرو است که مختصری از گزارش مشاهدات مسافرت هفت ساله ناصر خسرو است و به زبان‌های متعددی ترجمه شده‌است حکیم ناصر خسرو دارای تآلیفات زیادی بوده که برخی از آن‌ها به مرور زمان نابود شده‌است و به دوران ما نرسیده‌اند. چنانچه خود در بارة تألیفات و تصنیفاتش گوید:

منگر بدین ضعیف تنم زانکه در سخن زین چرخ پر ستاره فزون است اثر مرا
این کتاب‌ها عبارت اند از:
 

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
دیوان اشعار به فارسی
دیوان اشعار عربی که در دست نیست. خود در مورد دو دیوان پارسی و عربی خویش گوید:
بخوان هر دو دیوان من تا ببینی یکی گشته با عنصری بحتری را
یا:

این فخر بس مرا که با هر دو زبان حکمت همی مرتب و دیوان کنم
جامع الحکمتین - رسالة است به نثر دری در بیان عقاید اسماعیلی.
خوان الاخوان - کتابی است به نثر دری در اخلاق و حکمت و موعظه.
زادالمسافرین - کتابی است در حکمت الهی بزبان دری.
گشایش و رهایش - رساله لیست به نثر دری شامل سی سؤال و جواب آنها.
وجه دین - کتابیست به نثر دری در مسایل کلامی و باطن عبادات و احکام شریعت.
دلیل المتحرین - مفقود. (در بیان الادیان ابوالمعالی از آن نام بـرده شده‌است)
بستان العقول - آنهم مفقود.
- سعادت نامه - رساله ایست منظوم شامل سیصد بیت.
- روشنایی نامه - این هم یک رساله منظوم است.
به غیر از اینها کتب و رسالات دیگری نیز منسوب به حکیم ناصر خسرو هستند که ازین قرارند:

اکسیر اعظم، قانون اعظم، دستور اعظم، کنزالحقایق، رسالة الندامه الی زادالقیامه و سرالاسرار.
 

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
نمونه اشعار
نکوهش مکن چرخ نیلوفری‌را برون کن ز سر باد و خیره‌سری را
بری دان از افعال چرخ برین را نشاید ز دانا نکوهش بری را
چو تو خودکنی اختر خویش را بد مدار از فلک چشم نیک‌اختری را
به چهره شدن چون پری کی توانی به افعال ماننده شو مر پری را
درخت ترنج از بر و برگ رنگین حکایت کند کله قیصری را
سپیدار مانده‌ست بی‌هیچ چیزی ازیرا که بگزیده او کم‌بری را
درخت تو گر بار دانش بگیرد به‌زیر آوری چرخ نیلوفری را
نگر نشمری ای برادر گزافه به دانش دبیری و نه شاعری را
تورا خط قید علوم است و خاطر چو زنجیر مر مرکب لشکری را
اگر شاعری را تو پیشه گرفتی یکی نیز بگزیده خنیاگری را
تو برپایی آنجا که مطرب نشیند سزد گر ببری زبان جری را
به علم و به گوهر کنی مدحت آن را که مایه‌ست مر جهل و بدگوهری را
پسند است با زهد عمار و بوذر کند مدح محمود مر عنصری را
من آنم که در پای خوکان نریزم مر این قیمتی دُر لفظ دری را
 

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
حسین بن ابراهیم بن حسن بن خورشید طبری ناتلی آملی پزشک و مترجم یونانی به عربی ایرانی و از اهالی طبرستان بود. وی در قرن دهم میلادی می‌زیسته و کتاب د ماتریا مدیکا اثر دیوسکوریدس را ترجمه نمود.
 

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
ابوسهل فضل پسر نوبخت، کتاب‌دار ایرانیِ هارون‌الرشید بود که در حدود ۸۱۵–۸۱۶ درگذشت. این منجم مسلمان برای خلیفه آثاری را از فارسی به عربی ترجمه کرد و رساله‌های متعددی در احکام نجوم نوشت. دو تن اخترگوی دیگر از همان خانواده که احتمالاً نوه یا برادرزادهٴ فضل بودند، اندکی بعد (نیمهٴ اول سدهٴ نهم) به شهرت رسیدند:

حسن بن سهل نوبخت (که او هم مترجم فارسی به عربی بود)
(احتمالاً برادرش) عبدالله بن سهل بن نوبخت.
 

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
حسن بن موسی نوبختی عالم شیعه سده‌های سوم و چهارم هجری قمری بود. کنیه وی ابومحمد می‌باشد و متکلم فیلسوف خوانده شده. وی از اندیشمندان امامیه بوده و با گروهی از مترجمان کتب فلسفی نیز مجالست داشته‌است. گروهی از معتزله ابومحمد را از هم مسلکان خود دانسته‌اند؛ اما این ادعا نادرست است و عناوین کتابهای منسوب به وی نیز، به خوبی بر این حقیقت گواهی می‌دهند.
 

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
آثار
کتاب الآراء و الدیانات که به گفتهٔ ابن‌ندیم ناتمام ماند.
جوابات لأبی‌جعفر بن قبه
جوابات لأبی‌جعفر بن قبه، که تصریح شده این اثر غیر از کتاب پیشین است.
حجج طبیعیه مستخرجة من کتب ارسطاطالیس فی الردّ علی من زعم أنّ الفلک حی ناطق
شرح مجالسة مع ابی‌عبدالله بن مَمَلک
کتاب اختصار الکون و الفساد لأرسطالیس
کتاب الاحتجاج لمعمّر بن عبّاد و نصرة مذهبه
کتاب الأرزاق و الآجال و الأسعار
کتاب الاعتبار و التمییز و الانتصار
کتاب الانسان
کتاب التنزیه و ذکر متشابه القرآن
کتاب الامامة، این کتاب ناتمام ماند
کتاب التوحید الصغیر
کتاب التوحید الکبیر
کتاب التوحید و حدث العالم
کتاب الجامع فی الامامة
کتاب الحجج فی الامامة که آن را کتابی مختصر معرفی کرده‌است.
کتاب الخصوص و العموم
کتاب الردّ علی ابی‌الهذیل العلّاف فی أنّ نعیم اهل الجنّة منقطع
کتاب الردّ علی ابی‌علی الجبّائی فی ردّه علی المنجمین
کتاب الردّ علی اصحاب التناسخ: شیخ طوسی از این کتاب با عنوان کتاب الردّ علی اصحاب التناسخ و الغلاة نام بـرده‌است
کتاب الردّ علی اصحاب المنزلة بین المنزلتین فی الوعید
کتاب الردّ علی اهل التعجیز در نقض کتاب ابو عیسی وراق
کتاب الردّ علی اهل المنطق
کتاب الردّ علی ثابت بن قُرّه
کتاب الردّ علی الغلاة؛ مسعودی از این کتاب با عنوان الردّ علی الغلاة و غیرهم من الباطنیة نام بـرده‌است.
کتاب الردّ علی فرق الشیعة ما خلأ الامامیه
کتاب الردّ علی المجسّمة؛
کتاب الردّ علی من أکثر المنازلة
کتاب الردّ علی المنجمین؛
کتاب الردّ علی الواقفة
 

*یـگـانـه*

ناظر تالار رمان + مدیر تالار موسیقی
عضو کادر مدیریت
مدیر تالار
نظام الدین حسن بن محمد بن حسین قمی نیشاپوری (درگذشته در ۱۳۲۸/۹ میلادی) یک ریاضیدان، ستاره‌شناس، فقیه، مفسر و شاعر ایرانی بود. پدر بزرگ او در اصل از شهر قم بود، اما نظام در نیشابور زاده شد.

تحصیلات آغازین او در شهر نیشابور بود ولی پس از آن به تبریز که در آن زمان پایتخت ایلخانیان بود مهاجرت کرد. وی زیر نظر قطب‌الدین شیرازی مطالعه و با وی کار کرد که خودش شاگرد خواجه نصیر طوسی بود که یکی از بزرگترین دانشمندان رصدخانه مراغه بود.